Sien ons die waarskuwingstekens voor aanstelling?

Deur Bert van den Heever

Oor die afgelope paar maande het Weekend Property & Construction News 'n reeks vrae oor verkrygingstrategieë ondersoek, met behulp van die VSABR se afdeling met gereelde vrae oor die verskillende maniere waarop konstruksieprojekte verkry kan word.

Ons het tradisionele verkryging, ontwerp-en-bou, bestuurskontraktering, teikenkostereëlings, tendermetodes, risikotoewysing en, belangrik, tenderbeoordeling oorweeg.

Die VSABR se gereelde vrae oor verkrygingstrategieë maak 'n belangrike punt: verkryging gaan nie bloot oor die bekom van 'n prys nie. Die verkrygingsproses behoort die bron- en kontrakteringstrategie in lyn te bring met die projek se tyd-, koste-, gehalte- en risikovereistes. Tenderbeoordeling behoort aspekte soos die kontrakteur se kwalifikasies, ondervinding, hulpbronne, vorige prestasie, prys, gehalte en program in ag te neem.

Daardie reeks laat ons met een laaste—en dalk belangriker—vraag:

Wat gebeur wanneer ons die verkrygingstrategie reg kry, die dokumentasie voorberei, mededingende tenders uitvra—en dan die verkeerde kontrakteur aanstel?

Want sodra die kontrak onderteken is, kan dit uiters duur word om daardie besluit te verander.

Die probleem kan begin voordat konstruksie begin

Wanneer 'n kontrakteur misluk, neig ons om die mislukking agterna te ondersoek.

Was die tender te laag? Was die program onrealisties? Het die kontrakteur bestuursvaardighede ontbreek? Was daar onvoldoende bedryfskapitaal? Is subkontrakteurs nie betaal nie? Het die werkgewer laat betaal? Was die projek eenvoudig bo die kontrakteur se vermoë?

Almal is geldige vrae.

Maar miskien is daar nog 'n vraag wat ons nie dikwels genoeg vra nie:

Watter van daardie waarskuwingstekens kon geïdentifiseer gewees het voordat die kontrakteur aangestel is?

Vir die bourekenaarsberoep is hierdie vraag besonder belangrik.

Die onafhanklike bourekenaar kan die hoeveelheidslyste opstel, die waarskynlike konstruksiekoste raam en die kliënt oor verkryging adviseer. Sodra konstruksie begin, word daar van die bourekenaar verwag om uitgawes te monitor, werk te waardeer, variasies te beoordeel, betalingswaarderings op te stel en die finale koste te voorspel.

Tog kan die onafhanklike bourekenaar op sommige openbare-sektorprojekte die geprysde hoeveelheidslyste eers ontvang nadat die kontrakteur reeds feitlik gekies is, sodat die professionele span ernstige prysafwykings of weglatings moet hanteer nadat die belangrikste verkrygingsbesluit reeds geneem is.

Dit blyk die verkeerde pad om te wees.

'n Moeilike mark skep moeilike tendertoestande

Onlangse konstruksie-opnames van die Bureau for Economic Research dui op 'n moeilike handelsomgewing wat gekenmerk word deur swak vraag, onderdrukte bedrywigheid en sterk mededinging om die beskikbare werk.

Die gedetailleerde BER-opnamebesonderhede is slegs vir intekenare beskikbaar en word daarom nie hier weergegee nie. Nietemin verdien die breë ekonomiese kwessie oorweging.

'n Kontrakteur hou nie op om koste aan te gaan omdat daar nie genoeg werk is nie.

Permanente personeel moet steeds betaal word. Kantore, masjinerie, versekering en finansieringsverpligtinge gaan voort. Geskoolde werknemers moet behou word as die kontrakteur in staat wil bly om toekomstige werk aan te pak.

Gevolglik kan dit, wanneer te veel kontrakteurs om te min werk meeding, 'n kwessie van oorlewing word om die volgende projek te bekom.

Dit skep 'n potensieel gevaarlike kommersiële progressie:

Onvoldoende werk → fel tendermededinging → druk op pryse → laer marges → minder vermoë om risiko op te neem.

'n Kontrakteur kan uiteindelik voor 'n onbenydenswaardige keuse te staan kom: tender teen 'n prys wat hy glo volhoubaar is en moontlik geen werk kry nie, of prys uiters aggressief en hoop dat omstandighede tydens konstruksie hom in staat stel om te oorleef.

Dit beteken nie dat elke lae tender onvolhoubaar is nie.

Dit beteken dat 'n ongewoon lae tender ondersoek eerder as viering verdien.

Laagste prys is nie noodwendig laagste uiteindelike koste nie

Gestel die bourekenaar se voor-tender-raming vir 'n projek is R100 miljoen.

Vier tenders kom in:

R101 miljoen — R99 miljoen — R97 miljoen — R82 miljoen.

Die R82 miljoen-tender kan heeltemal wettig wees.

Miskien besit daardie kontrakteur sy eie masjinerie, het hy buitengewone verskaffersprysie beding, 'n doeltreffender konstruksiemetode ontwikkel of werk hy werklik met laer bokoste.

Maar daar is ander moontlikhede.

Is iets weggelaat?

Is belangrike tariewe onrealisties laag?

Is die voorlopige items voldoende vir die voorgestelde konstruksietydperk?

Het die kontrakteur 'n deel van die dokumentasie verkeerd verstaan?

Is kontraktuele risiko's onvoldoende geprys?

Het die kontrakteur voldoende bedryfskapitaal in berekening gebring?

Of koop die kontrakteur eenvoudig die werk?

Die korrekte reaksie behoort nie outomaties te wees:

Verwerp die laagste tender.

Ook nie outomaties:

Aanvaar die besparing.

Dit behoort te wees:

Verduidelik die verskil.

Iemand met toepaslike kundigheid in konstruksiekoste behoort daardie verskil te ondersoek voordat R82 miljoen 'n bindende konstruksiekontrak word.

Interessant genoeg erken die verkrygingstelsel reeds hierdie risiko

Hier het ons navorsing 'n belangrike bevinding opgelewer.

Die CIDB beskryf sy Register van Kontrakteurs as 'n makrorisikobestuurinstrument. Maar die CIDB gaan verder: die openbare-sektorkliënt bly verantwoordelik daarvoor om te verseker dat die kontrakteur se kapasiteit, bekwaamheid, kundigheid, ondervinding en finansiële vermoë aan die vereistes van die betrokke projek voldoen.

Met ander woorde, registrasie en gradering ontslaan nie die kliënt van sy verantwoordelikheid om toepaslike due diligence te onderneem nie.

Daardie onderskeid is belangrik.

'n Kontrakteur se CIDB-gradering is noodsaaklik vir openbare konstruksieverkryging, maar gradering alleen kan nie die projekspesifieke vraag beantwoord nie:

Kan hierdie kontrakteur hierdie spesifieke projek, teen hierdie spesifieke prys, op hierdie spesifieke tydstip lewer terwyl hy sy bestaande verpligtinge dra?

Dit vereis verdere professionele oordeel.

Die CIDB se leiding oor tenderevaluering erken ook die kommersiële risiko verbonde aan tenderpryse, insluitend die risiko's wat onbehoorlik hoë of onbehoorlik lae getenderde tariewe of bedrae inhou.

Miskien is die probleem dus nie dat Suid-Afrika verkrygingsbeginsels ontbreek nie.

Die vraag kan eerder wees:

Pas ons die beskikbare professionele kundigheid konsekwent toe op die punt waar dit die meeste saak maak?

Die Vier K's

Miskien kan kontrakteur-due diligence tot vier eenvoudige vrae teruggebring word.

Kundigheid — Kan hulle dit doen?

Besit die kontrakteur die tegniese vaardighede, bestuurskundigheid, ondervinding, personeel, stelsels en trackrecord wat vir hierdie spesifieke projek vereis word?

Kapasiteit — Kan hulle dit nou doen?

'n Bekwame kontrakteur het dalk reeds verskeie groot projekte aan die gang.

Het hy voldoende bestuur, toesig, arbeid, masjinerie en ander hulpbronne beskikbaar om nog een aan te pak?

Kundigheid en kapasiteit is nie dieselfde ding nie.

Kontantvloei — Kan hulle dit finansier?

Konstruksie vereis uitgawes voor terugvordering.

Lone, materiaal, masjinerie, subkontrakteurs en terreinbokoste moet gefinansier word terwyl die kontrakteur wag vir meting, sertifisering en betaling.

Watter bedryfskapitaal sal hierdie projek vereis?

Wat gebeur as betaling vertraag word?

Kan die kontrakteur 'n onverwagte gebeurtenis absorbeer sonder dat die terrein tot stilstand kom?

Kredibiliteit — Maak al die getuienis sin?

Kundigheid + Kapasiteit + Kontantvloei behoort gesamentlik te help om kredibiliteit vas te stel.

Nie reputasie nie.

Nie aanbieding nie.

Nie beloftes nie.

Getuienis.

Die Vier K's behoort nie nog 'n arbitrêre puntetoekenningsmeganisme te word nie. Dit is bloot 'n nuttige manier om te vra of die kontrakteur wat op die tenderopsomming aantreklik lyk, ook in die werklike wêreld in staat is om die kontrak te lewer.

Belangrik is dat die onderliggende beginsels strook met die CIDB se vereistes dat kliënte hulself moet vergewis van die kapasiteit, bekwaamheid, kundigheid, ondervinding en finansiële vermoë van kontrakteurs wat hulle aanstel.

Kontantvloei verdien besondere aandag

'n Tegnies bekwame kontrakteur kan steeds misluk omdat hy sonder kontant te staan kom.

Konstruksiebesighede maak uitgawes voordat hulle betaling ontvang. Arbeid moet betaal word, materiaal aangekoop, masjinerie bedryf en subkontrakteurs gefinansier word terwyl die kontrakteur wag vir waardering, sertifisering en uiteindelike betaling.

Voeg laat betaling deur die werkgewer by, en die druk neem aansienlik toe.

Die regering self het kontantvloeiprobleme as 'n belangrike bydraer tot gestaakte projekte erken.

Ingevolge die South African Construction Action Plan (SACAP) het die regering maatreëls voorgestel wat sterker beskerming van projekbegrotings, verbeterde monitering van betalings en ingryping insluit waar finansiële blokkasies projeklewering bedreig.

Dit werp nog 'n vraag op wat voor toekenning gevra moet word:

Het iemand, voordat 'n kontrakteur aangestel word, die waarskynlike kontantvloeilas vasgestel wat hierdie spesifieke projek op daardie besigheid sal plaas?

'n Bourekenaar is goed geplaas om die verwagte konstruksiekontantvloei te modelleer.

Dit kan nie waarborg dat die kontrakteur sal oorleef nie.

Maar dit kan 'n risiko identifiseer wat almal andersins ses maande later sal ontdek wanneer subkontrakteurs ophou opdaag op die terrein.

Kontrakteurontwikkeling moet ontwikkeling bly

Suid-Afrika het nuwe kontrakteurs nodig.

Transformasie van die konstruksiebedryf en ontwikkeling van opkomende ondernemings is noodsaaklik vir die bedryf se langtermyngesondheid.

Maar daar is 'n belangrike verskil tussen die skep van geleentheid en die skep van blootstelling.

Ons sou nie 'n leerlingbestuurder die sleutels van 'n 30 ton-vragmotor gee bloot omdat die land meer vragmotorbestuurders nodig het nie.

Ons lei die bestuurder op, assesseer bekwaamheid en verhoog verantwoordelikheid geleidelik.

Waarom sou kontrakteurontwikkeling fundamenteel anders wees?

'n Ontwikkelende kontrakteur behoort werklike geleenthede om te groei te ontvang, waar toepaslik ondersteun deur mentorskap, gesamentlike ondernemings, finansiële bystand, tegniese ondersteuning en geleidelik meer veeleisende projekte.

Maar om 'n kontrakteur aan te stel vir 'n projek wat wesenlik bo sy huidige vermoë, kapasiteit of finansiële hulpbronne is, ontwikkel daardie kontrakteur dalk nie.

Dit kan hom vernietig.

En dit kan terselfdertyd die kliënt, subkontrakteurs en die projek benadeel.

Ons sê dit al amper 'n dekade lank

Interessant genoeg is die stelling dat bourekenaars nouer by kontrakteurkeuse betrokke behoort te wees, nie nuut nie.

In Februarie 2017 het die VSABR 'n artikel gepubliseer getiteld Prevent corruption on government projects through the use of Quantity Surveyors.

Die artikel het aangevoer dat bourekenaars van projekaanvang af betrokke behoort te wees, insluitend by beplanning, haalbaarheid en verkrygingstrategie.

Dit het ook 'n besonder relevante opmerking gemaak: 'n belangrike kwessie in enige projek is om te verseker dat die tender aan die regte kontrakteur teen die regte prys toegeken word. Die bourekenaar se hoeveelheidslyste en professionele kundigheid verskaf aan die kliënt waardevolle inligting om tenders voor toekenning te beoordeel.

Amper 'n dekade later stel die regering Procurement War Rooms in en poog hy om kontrakteurmislukking, verkrygingswaksheid, kontantvloeiprobleme en infrastruktuurlewering aan te pak.

Miskien is dit tyd om daardie raad te heroorweeg.

Waar is die bourekenaar?

Die regering se SACAP-program maak hierdie bespreking besonder tydig.

Een van die ingrypings is die instelling van Procurement War Rooms binne Openbare Werke.

Die gepubliseerde beskrywing verwys na die saambring van voorsieningskettingspesialiste, regsadviseurs, ingenieurs en projekbestuurders om toekennings te monitor, blokkasies te identifiseer en tenderevaluerings te bespoedig.

Dit is bemoedigend.

Maar dit werp 'n voor die hand liggende vraag op:

Waar is die bourekenaar?

As een van die risiko's wat oorweeg word, is of 'n konstruksieprys kommersieel geloofwaardig is, behoort die beroep wat in konstruksie-ekonomie, meting, prysbepaling, kontantvloei en koste-risiko spesialiseer, sekerlik 'n sitplek aan die tafel te hê.

Dit word selfs interessanter omdat nog 'n SACAP-ingryping die professionalisering van die beboude omgewing is, wat uitdruklik geregistreerde bourekenaars saam met die ander professies in die beboude omgewing insluit.

Professionalisering behoort sekerlik meer te beteken as om registrasie te vereis.

Dit behoort te beteken dat elke professie se kundigheid benut word op die punt waar daardie kundigheid waarde kan toevoeg.

Ons stel nie voor dat die bourekenaar die kontrakteur aanstel nie

Hierdie onderskeid is deurslaggewend.

Die onafhanklike bourekenaar behoort nie die suksesvolle regeringstenderaar te kies nie.

Daardie besluit berus by die behoorlik saamgestelde verkrygingsowerheid wat die toepaslike wetgewing, tendervoorwaardes en bekendgemaakte evalueringsmetodologie toepas.

Die bourekenaar behoort ook nie nuwe evalueringskriteria in te voer nadat tenders gesluit het bloot omdat die uitslag ongewens lyk nie.

Billikheid, deursigtigheid en gelyke behandeling van tenderaars bly fundamenteel.

Wat ons voorstel, is baie eenvoudiger.

'n Onafhanklike Kommersiële Tenderrisikoverslag

Vir belangrike openbare-sektorkonstruksiekontrakte behoort daar oorweging geskenk te word daaraan om 'n onafhanklike geregistreerde bourekenaar te vereis om voor finale toekenning 'n formele Kommersiële Tenderrisikoverslag te verskaf.

Dit hoef nie die tender te punte toe te ken nie.

Dit hoef nie die kontrakteur te kies nie.

Die doel daarvan sou wees om die kommersiële risiko's te identifiseer wat die verkrygingsowerheid behoort te verstaan voordat hy sy besluit neem.

Die bourekenaar kan aspekte soos die volgende ondersoek:

  • die verhouding tussen die tender en die voor-tender-raming;
  • abnormaal hoë of lae tariewe;
  • kennelike weglatings;
  • toereikendheid van voorlopige items;
  • ongebalanseerde prysbepaling;
  • die verhouding tussen prys en voorgestelde program;
  • verwagte konstruksiekontantvloei;
  • beduidende subkontrakvoorsienings;
  • huidige markpryse;
  • die kommersiële gevolge van voorgestelde risikotoewysing; en
  • ander wesenlike prysafwykings wat opheldering vereis.

Waar 'n abnormaliteit geïdentifiseer word, behoort die tenderaar die prosedureel toepaslike geleentheid te kry om dit te verduidelik.

Daar kan 'n volkome goeie verklaring wees.

Indien wel, het die regering vertroue in die tender gewen.

Indien nie, het die regering die probleem ontdek voordat hy die kontrak onderteken.

Dit is nie inmenging met verkryging nie.

Dit is risikobestuur.

Voorkoming moet beter wees as swartlys

SACAP stel ook strenger maatreëls voor wat daarop gemik is om te verhoed dat kontrakteurs wat ernstig onderpresteer het, bloot na 'n ander regeringskontrak aanbeweeg.

Gevolgbestuur is nodig.

Maar swartlys gebeur nadat iets skeefgeloop het.

Teen daardie tyd is die skool dalk onvoltooid.

Die kliniek staan dalk halfgebou.

Subkontrakteurs is dalk onbetaal.

Die werkgewer staar dalk beëindigingskoste, bykomende professionele gelde, agteruitgang van onvoltooide werke en die uitgawe van die aanstelling van 'n ander kontrakteur in die gesig.

Voordat ons dus vra:

“Moet hierdie kontrakteur verhinder word om nog 'n regeringskontrak te ontvang?”

behoort ons dalk eers te vra:

“Watter waarskuwingstekens was sigbaar voordat ons hierdie een toegeken het?”

Miskien vra ons die verkeerde vraag

Wanneer nog 'n kontrakteur misluk, vra ons onveranderlik:

Wat het met die kontrakteur verkeerd geloop?

Miskien behoort ons ook te vra:

Wat het ons geweet voordat ons die kontrakteur aangestel het?

Het ons kundigheid getoets?

Het ons kapasiteit vasgestel?

Het ons kontantvloei ondersoek?

Het ons abnormale tariewe deurgrond?

Het ons kennelike weglatings ondersoek?

Het ons die tender sinvol met die voor-tender-raming vergelyk?

Het ons oorweeg of die program realisties vir die getenderde bedrag gelewer kon word?

En het 'n onafhanklike konstruksiekoste-professionele persoon daardie kommersiële risiko's voor die mense gelê wat die aanstelling maak?

As die antwoord nee is, is sommige kontrakteurmislukkings dalk nie net kontrakteurmislukkings nie.

Dit kan ook verkrygingsmislukkings wees.

Suid-Afrika het nie nodig dat bourekenaars openbare verkryging oorneem nie.

Dit het nodig dat verkrygingsowerhede besluite neem met die beste beskikbare professionele inligting.

Die CIDB plaas reeds die verantwoordelikheid op die kliënt om homself te vergewis dat die kontrakteur se kapasiteit, bekwaamheid, kundigheid, ondervinding en finansiële vermoë by die betrokke projek pas.

SACAP poog om verkryging, kontrakteurprestasie, kontantvloei, professionalisering en projektoesig te verbeter.

Miskien is die volgende stap verbasend eenvoudig:

Voordat 'n belangrike openbare-sektorkonstruksietender 'n konstruksiekontrak word, laat 'n onafhanklike geregistreerde bourekenaar die besluitnemers vertel watter kommersiële risiko's hulle aanvaar.

Die verkrygingsowerheid behoort steeds die aanstelling te maak.

Maar dit behoort daardie aanstelling met oop oë te maak.

Want om na die kontrakteur se mislukking te ontdek dat 'n tender kommersieel onvolhoubaar was, is nie kostebestuur nie.

Dit is nadoodse rekeningkunde.


Verwysings en verdere leesstof

1. Die Vereniging van Suid-Afrikaanse Bourekenaars — Procurement Strategies
VSABR-materiaal met gereelde vrae oor verkrygingskeuse, tenderbeoordeling, kontrakteurvermoë en die gevare verbonde aan die fokus op laagste prys.
https://www.asaqs.co.za/page/Procurement_Strategies

2. Die Vereniging van Suid-Afrikaanse Bourekenaars — QS Functions
Professionele funksies van die bourekenaar, insluitend verkrygingstrategieë, risiko-ontleding, tendering, kostebestuur en assessering van waarde vir geld.
https://www.asaqs.co.za/page/FAQQSFunctions

3. Construction Industry Development Board — Applying the Register of Contractors
CIDB-leiding wat die Register verduidelik as 'n makrorisikobestuurinstrument en die kliënt se verantwoordelikheid vir kontrakteur-due diligence, insluitend kapasiteit, bekwaamheid, kundigheid, ondervinding en finansiële vermoë.
https://www.cidb.org.za/clients/procurement-guides/applying-register-of-contractors/

4. Construction Industry Development Board — Evaluating Tender Offers / Procurement Guidance
CIDB-leiding oor tenderevaluering en kommersiële risikooorwegings.
https://www.cidb.org.za/clients/procurement-guides/evaluating-tenders/

5. South African Government — South African Construction Action Plan (SACAP)
Program van die Departement van Openbare Werke en Infrastruktuur oor verkryging, kontrakteurprestasie, projekkontantvloei, goewerning, Procurement War Rooms en professionalisering.
https://www.gov.za/news/speeches/minister-dean-macpherson-press-briefing-south-african-construction-action-plan-sacap

6. Die Vereniging van Suid-Afrikaanse Bourekenaars — Prevent corruption on government projects through the use of Quantity Surveyors, 27 Februarie 2017
'n Vroeëre VSABR-betoog vir bourekenaarbetrokkenheid van projekaanvang en verkrygingstrategie tot tenderevaluering en kontrakteuraanstelling.
https://www.asaqs.co.za/news/332737/Prevent-corruption-on-government-projects-through-the-use-of-Quantity-Surveyors.htm

7. Bureau for Economic Research — Building and Construction Surveys
BER-konstruksienavorsing is as agtergrond gebruik by die oorweging van heersende konstruksiemarktoestande. Gedetailleerde opname-uitslae wat slegs vir intekenare beskikbaar is, is doelbewus nie weergegee nie.
https://www.ber.ac.za/Documents/Index/Building-and-Construction


Navorsing en voorbereiding

Hierdie artikel sluit die onlangse Weekend Property & Construction News-ondersoek na verkrygingstrategieë af wat op die VSABR se gereelde vrae oor verkrygingstrategieë gebaseer is.

Die navorsing en ontwikkeling van hierdie artikel is bygestaan deur Google NotebookLM en OpenAI se ChatGPT, wat gebruik is om bronmateriaal te ondervra, verbande tussen kontrakteurmislukking en verkryging te verken en ondersteunende getuienis te identifiseer. Die onderliggende stellings is daarna teen die aangehaalde brondokumente nagegaan.

Die menings en voorstelle wat uitgespreek word, bly dié van die skrywer.

Hierdie artikel is uit Engels vertaal. Die oorspronklike het op die VSABR-webwerf verskyn. Read the English original. Vrae oor u eie projek? Kontak ons.